Ontmoeting

'Machtmensch' Merkel

Voor het vierde achtereenvolgende jaar is Angela Merkel door het blad Forbes uitgeroepen als machtigste vrouw ter wereld.

Net voordat dit bericht in de media kwam heb ik in mijn vakantie in Oostenrijk een boek gekocht dat ook over Merkel en macht gaat. Gerd Langguth, hoogleraar Politicologie aan de Universiteit van Bonn en ondermeer auteur van de biografie van Angela Merkel , heeft recent een boeiend boek het licht doen zien onder de titel ‘Kohl, Schröder, Merkel. Machtmenschen’.

In dit boek gaat Langguth dieper in op het thema macht. Hij doet dat aan de hand van een diepgravende analyse en vergelijking van de geschiedenis van drie bondskanseliers van Duitsland. Wat karakteriseert deze bondskanseliers, waarin verschillen ze en waarin lijken ze op elkaar? 'Macht entsteht durch den Wunsch und die Fähigkeit, das Verhalten und Denken anderer zu beeinflussen und zu lenken'.

De gedetailleerd, goed geschreven verhalen over Kohl, Schröder en Merkel in dit boek zijn biografieën op zich te noemen. Op basis van al het materiaal formuleert  Langguth in een excurs acht thesen over macht. Deze thesen vat Langguth in een formule samen:  M = Ö x P².  Ofwel:  Macht = Öffentliche Wirkung (Ö) maal de Personalbeeinflussing (P) in het kwadraat. Terwijl macht als centrale thema van de politicologie valt te beschouwen, is er binnen de politieke wetenschappen tegelijkertijd geen Archimedes, die voor de mathematica voor algemeen aanvaarde definities zorgde. Definities van het begrip macht wisselen gedurende de afgelopen eeuwen. De formule van Langguth wordt op de achterzijde van het boek als nieuwe definitie van het begrip macht genoemd.

In een democratie vormen verkiezingen de legitimatie voor macht.  Politici worden gekozen door de kiezer. Iemand die het in zich heeft om de publieke opinie te beïnvloeden, gecombineerd met het vermogen om op het juiste moment de juiste stappen te zetten op het carrièrepad en daar de op dat moment juiste beslissingen te nemen.

Of de claim dat de formule van Langguth een nieuwe definitie van het begrip macht is waag ik vooralsnog te betwijfelen. Daarvoor is macht nog teveel een essentially contested concept, en tegelijkertijd maakt het macht wel heel eenzijdig afhankelijk van de capaciteiten van een individu.

 ‘Sind wir nicht alle Machtmenschen?’ is de vraag die Langguth op één van de eerste pagina’s van het boek stelt. Macht is in ieder geval een begrip wat ambivalente gevoelens oproept: met politieke macht hebben we allemaal te maken, politici worden met argusogen bekeken. Tegelijkertijd zijn we afhankelijk van politiek, en afhankelijkheid is, zo schrijft Langguth, nooit een bron van vreugde.

Ik ben ieder geval benieuwd in hoeverre Merkel richting de komende verkiezingen in Duitsland nog steeds ‘Machtmensch’ blijkt te zijn.

5 juni: Dag van de Coach

 Op 5 juni 2009 vindt de Dag van de Coach plaats. Ben Tiggelaar zal op deze dag keynote-speaker zijn.

Een gedeelte van de invulling van deze dag kun je zelf bepalen. In het middagprogramma van de Dag van de Coach zullen tien schrijvers een sessie verzorgen over hun boek.

Op deze website kun je je stem uitbrengen op de twee schrijvers van je voorkeur. De tien auteurs met de meeste stemmen kun je vervolgens ontmoeten op De Dag van de Coach. Zij verzorgen op 5 juni namelijk een sessie.

Tussen de 32 auteurs staan namen als die van Adriaan Hoogendijk (met zijn boek De schoonheid van het coachen), Erik de Haan (Relationele Coaching), en, uiteraard, zou ik haast zeggen, de winnaar van de New Coaching 2020 Award van 2008, Marijke Lingsma.

Ziek van de kerk?

De afgelopen dagen heb ik geboeid, maar ook geraakt, gelezen in het boek 'Ziek van de kerk?' van ds. J. Belder. Het boek heeft als ondertitel "Een persoonlijk verhaal over burn-out en depressie".

In dit boek vertelt ds. Belder op persoonlijke wijze over zijn burn-out en daarop volgende depressie. Tussen de regels door komen er heel wat opvattingen langs. Opvattingen van predikanten, opvattingen van gemeenteleden. Stuk voor stuk belemmerende opvattingen. Terecht is in een krant boven de aankondiging van dit boek gezet 'Een spiegel voor mede-christenen'.

Belder gaat onder andere in op wat conflicten met mensen (en predikanten) doen, wat de uitwerking van woorden en gedragingen kan zijn. Opgekropte boosheid om de lieve vrede wil. Vormen van subtiele, maar ook openlijke manipulatie.

Stuk voor stuk voor mijzelf redenen om aan de slag te gaan met de thematiek 'Gemeente-opstellingen'. Samen met enkele collega's hebben we al een paar keer gebrainstormd over de wijze waarop opstellingen van nut kunnen zijn voor de christelijke gemeente. Waar raakt de balans van geven en nemen in de kerk verstoord? Wat is de rol van de predikant daarin?

Op de plaza 'Gemeente-opstellingen' van MINDZ zetten wij (Marianne Blankestein, Marja Bos, Christa Hörchner en ikzelf) dit gesprek graag met u voort.

Botsende beschavingen

Onlangs is Samuel Huntington, politicoloog aan Harvard University, overleden. Huntington kreeg vooral bekendheid door zijn "The Clash of Civilizations", dat in 1997 in Nederlandse vertaling verscheen onder de titel 'Botsende beschavingen'. Cultuur en conflict in de 21e eeuw'. In zijn boek stelt Huntinton dat de 21e eeuw de eeuw van botsingen tussen culturen kan worden; dit in tegenstelling tot de 20e eeuw, waarin het ging om een botsing tussen met elkaar conflicterende ideologieën.

Terwijl Francis Fukuyama met de val van de muur de overwinning van het liberalisme en daarmee het einde van de geschiedenis proclameerde, stelt Huntington dat er een nieuwe fase in de wereldpolitiek is aangebroken die gekenmerkt wordt door een botsing van culturen. De belangrijkste conflicten zullen niet economisch of ideologisch van aard zijn, maar cultureel.

Huntington schrijft in het voorwoord van 'Botsende beschavingen' dat zijn boek niet bedoeld is als een sociaal-wetenschappelijk werk, maar als een paradigma, een 'loep om internationale ontwikkelingen mee te bekijken die meer zinvol en bruikbaarder is dan een ander paradigma'. Oorlogen tussen nationale staten of ideologieën zijn volgens Huntington verleden tijd, de nieuwe wereldorde zal volgens hem gedomineerd worden door het Westerse model enerzijds, en het Chinese en islamitische model anderzijds. Huntington typeert het idee van een universele beschaving als een typisch westers product. 'Het beeld van een universeel Westerse wereld in opkomst is misplaatst, arrogant, onjuist en gevaarlijk', schrijft hij.

Huntington waarschuwde ervoor om de modernisering van een beschaving niet te verwarren met een verwestersing van een beschaving. Hij wees daarbij ondermeer op China, waar een oude beschaving in hoog tempo aan het moderniseren is zonder daarbij één op één de westerse waarden van democratie en mensenrechten over te nemen.

Met zijn analyse geeft Huntington mijns inziens een aantal waardevolle en bruikbare gezichtspunten. Tegelijkertijd zit daar voor mij ook het spanningsveld. In een steeds kleiner wordende mondiale wereld zijn we op elkaar aangeweze.  We zullen op de een of andere manier samen verder moeten op onze planeet. Komen we dan verder met het benadrukken van (onoverbrugbare) verschillen tussen culturen? In hoeverre verscherpt de analyse van Huntington (onnodig) de overigens onmiskenbaar aanwezige verschillen? Blijven we in zijn redeneertrant niet juist steken in wat landen en culturen scheidt?

Zowel jodendom als christendom kennen universalistische tendensen. Tegelijkertijd gaat in de christelijke traditie dat universalisme samen met een besef van pluralisme. Pluralisten kunnen onderscheid maken tussen algemeen geldende regels en regels die per persoon of per land kunnen verschillen. Een dergelijke pluralistische moraal biedt meer vrijheid voor tradities en individuele wensen en behoeften. Zie voor een uitgebreidere argumentatie bijvoorbeeld Gijs Dingemans, In vredesnaam. Religie in een democratische samenleving, Kok, 2007). In een dergelijke pluralistische samenleving zullen 'trouw en waarheid elkaar omhelzen, recht en vrede elkaar begroeten met een kus' (Psalm 85:11 NBV).

"De mensheid heeft geen keuze: zij moet manieren ontwikkelen om de culturele en religieuze pluraliteit te erkennen als een permanent sociaal gegeven en om het elkaar bestrijden om te zetten in communicatie en samenwerking".  (Konrad Raiser, 1998)

Was het conflict met Ella Vogelaar nu heet of koud? Friedrich Glasl over conflicten

Vandaag was ik bij een inspirerende workshop van Friedrich Glasl. Thema van de workshop was, hoe kan het ook anders bij Glasl, conflictvaardigheid. Mede in verband met de presentatie van zijn nieuwe boek 'Conflict, crisis, catharsis. De transformatie van de dubbelganger' op woensdag 19 november a.s. is hij in Nederland.

Hoe kan ik  en hoe kan een organisatie constructief omgaan met conflicten? Het morgengedeelte van de workshop ging vooral over de conflictvaardigheid van mensen, terwijl 's middags de focus meer lag op de conflictvaardigheid van organisaties. Een paar dingen, uit de workshop wil ik graag delen.

Glasl schetste ondermeer hoe de werking van gedrag heel anders kan zijn dan de bedoeling is van het denken, voelen en willen is geweest. Hij maakt daarbij een onderscheid tussen het bedoelde hoofdeffect en het niet-bedoelde neveneffect. In een confiictsituatie cumuleert het aantal niet-bedoelde neveneffecten, waarbij ieder van de conflictpartijen aansprakelijk stelt voor het hele effect en voor zichzelf stelt alleen verantwoordelijk te zijn voor het hoofdeffect. Die neveneffecten noemt Glasl dan ook (terecht) de gedemoniseerde zone van het conflict.

In het middagprogramma ging het over de vraag: hoe wordt er gevochten in organisaties? Welk type conflictcultuur kenmerkt een organisatie? Wat is toegestaan, wat verboden? Volgens welke ongeschreven regels wordt er gevochten? Hier kwam het onderscheid tussen hete en koude conflicten aan de orde.

Bij een heet conflict gaat het om zaken als:
- er is enthousiasme voor de doelen: 'een heilige oorlog';
- gericht op expansie: het overtuigen van de tegenpartij en die als medestander winnen;
- explosief, emoties tonen.

Bij een koud conflict gaat het bijvoorbeeld om:
- het blussen van het wederzijds enthousiasme;
- het niet meer hebben van geloof in constructieve doelen;
- de tegenpartij desillusioneren, frustreren, blokkeren, hinderen.

Hier kwam ook de vraag aan de orde: was het conflict met Ella Vogelaar nu een koud of een heet conflict?

Voor Glasl draait het uiteindelijk om de kernvraag: heb ik een conflict of heeft het conflict mij (zoals de titel van één van zijn boeken luidt)? Wie staat er aan het roer bij een conflict? Ikzelf of laat ik het conflict mij beheersen? Bij het beantwoorden van deze vragen is Glasl graag behulpzaam.

Glasl (Wenen, 1941) werkte onder andere bij de UNESCO, in Nederland bij het Nederlands Pedagogisch Instituut en doceert momenteel aan de Universiteit van Salzburg en heeft zijn eigen bureau voor organisatieontwikkeling, Trigon.
Met dank aan Francine ten Hoedt van Hat Trick, die Glasl ondanks zijn drukke programma, heeft weten over te halen in Nederland opnieuw een workshop te verzorgen. Ik ben benieuwd naar het nieuwste boek van Friedrich Glasl!